حاصلخیزی خاک یعنی توانایی خاک برای تولید محصول به مقدار زیاد و به صورت مستمر. برخی خاک ها به طور طبیعی حاصلخیز هستند اما ممکن است بر اثر کشت و کار مداوم و عملیات زراعی غیر اصولی حاصلخیزی خود را از دست بدهند. در بعضی موارد، خاک حاصلخیزی ضعیفی دارد که در این موارد می توان به کمک عملیات زراعی مناسب خاک را حاصلخیز نمود.از آنجا که حاصلخیزی خاک یکی از اصول مهم کشاورزی به شمار می رود، شناخت عوامل موثر در بهبود آن بسیار حائز اهمیت است. عوامل تاثیرگذار بر حاصلخیزی خاک: _ تناوب زراعی: اگرچه کاشت یک محصول به صورت دائم و عدم رعایت تناوب در کشاورزی مرسوم است اما این روش به مرور زمان باعث تخریب بافت خاک و کاهش حاصلخیزی آن می شود. _ کلوئیدهای خاک: کلوئیدهای خاک به علت دارا بودن بار الکتریکی منفی، کاتیون های کلسیم، پتاسیم و منیزیم را ...

از آنجا که وجود ماده ی آلی در خاک بسیار مفید است، اما این نکته حائز اهمیت می باشد که خاک‌هایی که منحصرا از مواد آلی تشکیل شده اند، به طور طبیعی حاصلخیز نیستند. هوموس خاک در واقع بخش ارگانیک غیر زنده ی خاک است که از تجزیه ی بقایای گیاهی و جانوری بدست آمده است. به طور تخصصی‌تر می‌توان گفت، هوموس بخشی از ماده آلی است که بسیار بهتر از بخش‌های دیگر تجزیه شده و قابلیت تغییر بیشتری ندارد. این بخش شامل هیومیک اسید، فولیک اسید و هیومین می‌باشد. کندی سرعت تجزیه ی هوموس از نظر علمی اهمیت بسیاری دارد، چرا که باعث ذخیره ازت در خاک شده و نهایتا این ازت به تدریج آزاد می‌شود و در دسترس گیاه قرار می‌گیرد. هوموس دارای رنگی تیره، بسیار متخلخل و اسفنجی است.